.: deutsche Übersetzung .: traduzione in italiano

D'instà dl 1992, a Unieja, fovel unit a se l dé na ancunteda danter Roland Verra y Marco Forni y iló fovel nasciù l'idea de mëter a jì na manifestazion culturela o na sëira leterera cun mujiga a Urtijëi. L fova nce tumà l'idea de desmazé na revista leterera y n forum culturel. L prim de dezëmber dl 1992 fovel unit metù a jì a Urtijëi, de gra al Istitut Ladin Micurà de Rü, na sëira leterera dal titul: Poejia mé paroles o vel' de plu, cun l cuntribut dl musizist y cumponist de Sëlva Eduard Demetz. Chëla sëira ova cherdà adalerch truepa jënt y da ntlëuta inant fovel unit a se l dé mo zeche leprò a dut chël che univa bele fat da n pez incà tl ciamp tradizionel dla cultura. Da iló inant iel nce unit a se l dé for deplù scumenciadives esprescion dl mond modern de al didancuei. Dut chësc de gra ala truepa lies cultureles plëines de vivanda sparpaniedes ora sëura duta la valedes ladines. De gran mpurtanza ie stat l aiut tecnich y urganisatif che ie unit pità dai uperadëures culturei dl Istitut Ladin Micurà de Rü de San Martin y de Sëlva, deberieda cun la istituzions publiches y la lies.

Dl 1994 iel unit publicà l prim numer de nosta revista Tras, che vën ora n iede al ann. Chësta parola ladin fasciana, che uel dì tres, descuer la ulentà de tò y jì i cunfins metui dala natura, ma nce chëi che n se fabrica te nëus nstësc.

Te uni numer iel n fil tematich: Mudamënc (1994), Sté (1995), Autramënter (1996), Da la sensazion al segn (1997), Global cultures (1998), Tabù (1999), Tacà te n fil (2000), Euro...pa (2001), Arcipel ladin (2002).

La ulentà de ti dé n mëudl plurilinguistich, daviert a uni forma che n possa repurté sun papier, ie zënzauter n var danora ti muvimënc letereres de al didancuei tl raion ladin. Tras se pieta coche na lerch per viventé na dialetica culturela, ma la ie nce davierta al mond dedoravia. L'idea de mëter adum l'ert visuela cun chëla leterera, se à sentà sëura do la rata bëndebò bën.

Ai 12 de dezëmber 1997, tla Cësa di Ladins a Urtijëi, iel unit metù su la grupa de scritëures: Lia Scritëures Scurlins (na parola metuda adum cun scur y lin(ëus).
Dl 1999 à la grupa de scritëures dat ora na publicazion, metuda adum da Roland Verra, dal titul:
“Eghes. Movimënć tla leteratöra ladina d'al dédaincö. Bewegungen in der Ladinischen Gegenwarts-literatur. Movimenti nella letteratura ladina contemporanea”. L ie unit cris ora cater jëuni che scrij per ladin dla Val de Fascia, de Gherdëina y dla Val Badia. L liber "Eghes" ne n'ie nia auter che n valguna gotes de chël che suzed tl mond leterer ladin, dal 1985 a ncuei. Daujin a pënes che sà l fat y sie bele da ani incà, vëniel nce a se l dé tendënzes y sperimentazions nueves.